دختران؛ قربانی جامعه مردسالارانه/دخترانی که نه کودکند و نه بزرگ سال/ ازدواجی که هویت دختران را مخدوش می کند


گفتگوی مرضیه طاهری دکتری جامعه شناسی با خبرنگار فتو لند

صفورا میرزایی- یک جامعه شناس اجتماعی درباره ازدواج زود هنگام کودکان معتقد است : ازدواج و تشکيل خانواده يکي از قديمي‌ ترين‌ ، پايدارترين و پيچـيده تـرين کـنش هـاي انسـاني است که قدمتي به طول تاريخ دارد. ازدواج در صورتي براي نظام اجتماعي کل کارکرد مثبت دارد که در زمان مناسب‌ و با‌ فرد‌ مناسب صورت بگيرد؛ يعني اگر زوجـين در سـن‌ مناسـب‌ ازدواج نباشند و بلوغ فکري لازم براي تشـکيل زنـدگي را نداشـته باشـند، مطمئنـا توانـايي انـتخاب فـرد مـناسب را نخواهند داشت‌ و نتيجة‌ آن‌ هـم آسـيب هـاي فردي است که بر خود اين افراد‌ وارد مي شود و هم تأثيرات اجتماعي که بر اثر اين ازدواج گريبان گير جامعه مي شود که از‌ بـيماري‌ هـاي‌ جـسمي و رواني و نارضايتي از زندگي زناشويي گرفته تا نرخ پايين مـشـارکت‌ اجـتماعي‌ و جامعه پذيري ناقص در خانواده که خود آثار فردي و اجتماعي فراواني دارد.

فتو لند-

دکتر مرضیه طاهری می
گوید: ازدواج‌ زودهنگام کودکان يک پديدة جهاني و شناخته شده است که در سال هاي
اخير آگـاهي و شـناخت از اثرات مخرب آن توجه تعداد بسيار زيادي از‌ محققان‌ و
رهبران دنيا را به‌ خود‌ جلب کرده اسـت . ضـديت بـين المللي و محکوميت ازدواج
زودهنگام کودکان وضوح و جهت گيري روشن تري يافته است .

وی در پاسخ به سوال
تاثیرات پایین بودن سن ازدواج در دختران اظهار داشت :  ازدواج زودهنگام مربوط به‌ ازدواج‌ با‌ افراد
زير ١٨ سال است که از جـمله مـسائل مـهمي است که‌ سلامت‌ روان‌ و جسم ميليون ها کودک
و نوجوان را در سـراسر جهان به خطر مي اندازد. اگرچه‌ کودکان‌ و نوجوانان‌ فارغ از
جنسيتشان از آسيب هاي اين پديده لطمه مي بينند، اما دختران بـيش‌ تـرين‌ قـربانيان
اين پديده به شمار مي روند
. پديدة ازدواج زودهنگام در جامعة ايران نيز‌ امري‌ ديرين‌ و
ديرپاست
. بااين حال ، آنـچه
در مـيان بحث ها و مناظرات ازدواج کودکان ناگفته مانده ، سکوت‌ گوش‌ خراش در مورد
وقوع و رواج اين رسم در ايران اسـت . در جـامعه ايران عـلي رغم اقدامات و خط
مشيهاي بسياري که در اين زمينه صورت گرفته ، هنوز بسياري از آن ها‌ ناشناخته‌ و
بسيار ي ديگـر‌ مـسکوت مانده اند.

طاهری درباره دلایل
ازدواج زود هنگام  کودکان تصریح کرد  : دلايل متعددي براي کودک همسري وجود دارد.
یکی
از
دلایل
بنيادي اينکه چرا ازدواج زودهنگام کودکان در جامعه سنتي‌ ايران‌ تداوم‌ يافته جهان
بيني مردسالارانه مي بـاشد. اين هـمان دليلي اسـت که کودک همسري را براي نسل ها ‌‌در‌
فرهنگ ايران باقي گذاشته است . فقر از ديگـر عـوامل تاثير گذار است . زماني‌ که‌
فقر‌ عامل تعيين کنندة گرفتن تصميمات خانوادگي ست ازدواج زودهنگام کودکان بـه
عـنوان راه حلي عملي‌ جهت کاهش مايحتاج مالي خانواده قلمداد مي شود. فقر از راه
مـي رسـد‌ و مي تواند مانند يک‌ نيروي‌ قدرتمند والدين کـودک را وادار کـند تـا با
ازدواج زودهنگام پناهي براي کودکان خود بـيابند. احـساس کمبود امنيت محرک کودک
همسري ست . ازدواج زودهنگام محافظ و پاسخي به احساس ناامني نـاشي از‌ جـنگ و
درگيري هاي داخلي مي شـود. همچنین در مـکانهايي که درگيري هاي داخلي، جنگ يا
کـشمکشي وجـود داشت ازدواج کودکان دروازه اي به زندگي امن تر‌ براي‌ کودک در نظر
گرفته مي شـد. قـشربندي اجتماعي خود به ازدواج کودکان شکل مـي بخشد.

وی افزود :  قدرت نيروهاي اجـتماعي کـه به شدت در اعتقادات و
رسوم قـدیمي جـاي دارد تلاش مي کند‌ تا‌ بر قوانين رسمي مشروع تسلط يابد، همان طور
کـه چـنين قوانيني بيش ازپيش اعمال مي شـوند. زمـاني کـه بين هنجارهاي اجـتماعي و
تـفسيرهاي ديني تضاد وجود داشـته بـاشد، اين دومي‌ است‌ که خود را با اولي تطبيق
مي دهد. در مورد ازدواج زودهنگام ، ننگ اجتماعي از دست دادن آبـرو در جـامعه و ترس
از مطرود شدن به خاطر تـبعيت نـکردن از‌ هنجارهاي‌ اجـتماعي‌ عـلل رواج کـودک
همسري هستند‌. رسوم‌ نـامناسب‌ رايج و هنجارهاي جنسيتي، فرهنگي و اجتماعي که در
جوامع ايراني وجود دارد، به نگهداشت رسم کودک همسري کمک مـي کـند.

این جامعه شناس در
ادامه تصریح کرد: ازدواج زودهنگام و ترک تحصيل وقايع توأماني‌ هستند‌ که نقطه
پاياني براي فرصت پيشرفت در زندگي دختران خردسال مي باشند. اتفاقي‌ که‌ هم‌ زمان و
ملازم با ازدواج کودکان روي مي دهد ترک تحصيل از مـدرسه اسـت . در‌ يک‌ خانوادة
فقير، ارزش ادامه تحصيل دختر مستقيما با چشمداشت بهبود اشتغال و فرصت هاي‌ کسب‌
درآمد‌ مرتبط است . درنتيجه سطح هاي پايين آموزش يا سواد و مـحدوديت اسـتقلال
اقتصادي آسيب پذيري دختران‌ را‌ افزايش داده اسـت . آرزوهـاي يک دختربچه در حوزه
هاي آموزشي و حرفه اي‌ ممکن‌ است‌ توسط نقش هاي جنسيتي از پيش تعيين شده که ميگويد
يک زن محدود به ديوارهاي‌ داخلي‌ يک‌ خانه است تعيين شـود. سـرمايه گذاري بر روي
تحصيلات دخـتران بـا اقتصاد‌ خانواده‌ هاي فقير در تضاد است
.  ازدواج زودهنگام‌ کودکان‌ ، امنيت ، پيشرفت و سلامت
عاطفي کودکان را به مخاطره مي اندازد. ازدواج زودهنگام‌ حکم‌ به پايان ناگهاني
کودکي داده و بـا بـازداشتن‌ کودکان‌ از‌ رشد فيزيولوژيکي و جسمي لازم براي آمادگي
ذهن‌ و جسم‌ و فکرشان براي تبديل شدن به همسراني بالغ ، والديني آگاه و در کل
شهرونداني کنشگر‌، آنها‌ را با بي رحمي به‌ دنياي‌ بزرگسالي هل‌ ميدهد‌. ازدواج  در سـنين کودکي بـا مسير طبيعي‌ اين‌ رشد تناقض
دارد.

طاهری در گفتگو با
فتو لند ادامه داد :  اين دختران جوان
نه کودک اند و نه بزرگسال . زيرا‌ مانند‌ يک بزرگسال به نظر مـي رسند‌ ولي هنوز
ازنظر قدرت‌ تصميم‌ گيري و استقلال دروني دچار کمبود‌ هـستند‌. ازدواج کـودکان
هـويت آن ها را مخدوش ساخته و ايشان را به غلط بزرگسال‌ مي نامند ‌. زندگي آن ها
بدون دنياي‌ مردان‌ لنگ‌ خواهد ماند، دنـيايي‌ ‌ ‌کـه‌ آن ها ديگر نه‌ يک‌ دختربچه
اند و نه يک زن . با قرار دادن بچه ها در نقش بـزرگسالان ، کـودک‌ هـمسري‌
تغييراتي را در نسل هاي حال‌ و آينده‌ تحميل مي‌ کند‌، از‌ نظير بارداري هاي متعدد‌،
محدوديت دسترسي بـه تحصيلات و فرصت طلبي هاي مالي از نسل جوان . تأکيد بر گوشه
گيري‌ اجتماعي‌، تـرک و بيوگي زودهنگام و به دام افـتادن‌ بـازماندگان‌ در‌ قواعد‌
و نقش‌ هاي منسوخ و قديمي‌ شده‌ است . تبعيض و ظلم بر مبناي جنسيت به حوزه تفکر
گروهي نفوذ کرده و به نسل بعد منتقل‌ مي‌ شود‌.

او با بیان اینکه
بارداري هاي ناخواسته دختران را به سمت‌ سـطوح‌ بالاي‌ استرس‌ هاي‌ جسمي‌ و روحي سوق
مي دهد، افزود : بدن و ذهن آن ها براي بارداري آماده نيست . ازدواج کودکان دروازه
اي به زايمان هاي پرخطر و متعدد است . فشار زيادي به دختر‌ براي اثبات قدرت
بارداري و باروري بـه فـاميل ، همسر و جامعه وارد مي شود، حتي قبل از اينکه او
توانايي تکميل رشد جنسي و جسمي خود را داشته باشد، و حتي پيش از آنکه‌ بلوغ‌ عقلي،
روان شناختي و عاطفي لازم براي بارداري و قبول مسئوليت يک زندگي جديد در ايشان شکل
گـيرد. بـارداري هاي مکرر و زودهنگام مي تواند باعث جراحات هميشگي و تضعيف کنندة
سلامت و بقاي‌ مادر‌ و بچه شود
.

این جامعه شناس در
پایان اضافه کرد: می توان گفت با بهره گرفتن از رسانه های مجازی می توانیم سطح
آگاهی افراد جامعه را نسبت به خطرات این نوع ازدواج و اثراتی که برجای می گذارد
ارتقاء دهیم . تا بتوانیم اقدامی پیشگیرانه در این حوزه انجام داده باشیم.