آسیب‌های سر را بشناسیم و جدی بگيريم


 

به‌ویژه اگر مصدوم دچار اختلال هوشیاري باشد که نشان‌دهنده آسیب به مغز و رگ‌هاي داخل جمجمه یا شکستگی جمجمه است. زخم روي پوست سر ممکن است نشانه آسیب‌های عمقی‌تر باشد، اگرچه بیشتر آسیب‌هاي عمقی در ظاهر چندان قابل مشاهده نیستند. از طرف دیگر، اختلال سطح هوشیاري ممکن است باعث شود متوجه صدمات ديگر نشويم، بنابراین باید مصدوم را به‌طور کامل معاینه كنيم. اين نكته را هم بايد به خاطر داشته باشيد كه ممكن است سطح هوشياري به دليل ديگري غير از ضربه به سر (مثلا كاهش فشارخون) باشد. 

خونریزي مغزيگاهی در اثر ضربه به مغز تعدادي از رگ‌هاي درون آن دچار پارگی و خونریزي می‌شود. این خونریزي گاهی زیاد است و سبب تحت فشار قرارگرفتن مغز، اختلال عملکرد مغزي و بیهوشی و حتی مرگ می‌شود. این حالت معمولا نیاز به عمل جراحی فوري دارد. در واقع جمع‌شدن خون در جمجمه سبب ایجاد فشار روي مغز و انتقال فشار به ساقه مغز و نهایتا بیهوشی و مرگ مصدوم می‌شود. برای تشخیص این حالت، کافی است بدانید همان‌طور که میزان خونریزي بیشتر می‌شود، سطح پاسخگویی و هوشیاري مصدوم کاهش می‌یابد و مصدوم رفته‌رفته دچار بیهوشی و اغما می‌شود. تنها كاري كه براي اين مصدوم مي‌توان انجام داد، اين است كه بدون فوت وقت او را هرچه سريع‌تر به بيمارستان برسانيد.

علایم زیر نیز می‌تواند باشد:  

 ١. آسیب سر و سپس بهبود کامل؛ اما مصدوم به‌تدریج دچار کاهش هوشیاري می‌شود . 

٢. سردرد شدید پس از ضربه به سر. 

٣. تنفس صدادار که رفته‌رفته آرام می‌شود . 

٤. نبض بسیار کند یا بسیار قوي. 

٥. شلی یا فلج یک‌طرفه در یک سمت صورت یا یک سمت بدن. 

٦. دماي بدن بالا وتب مصدوم. 

٧. بیمار ممکن است دچار منگی و اختلالات رفتاري و تحریک‌پذیري شود . 

درمان١.ABC  مصدوم را کنترل کنید و این کار را به‌طور منظم انجام دهید. 

٢. درصورت بیهوشی مصدوم، او را در وضع مناسب قرار دهید و درصورت هوشیاري او را به صورت نیمه‌خوابیده طوري كه سر مصدوم از بدنش بالاتر قرار گيرد، بگذاريد.

 ٣. او را به بیمارستان منتقل کنید. ضربه مغزی تکان مغزيتكان مغزي عبارت است از؛ اختلال وسيع اما موقت در كار مغز. مغز به جایی نچسبیده است و می‌تواند در داخل جمجمه تا حدودي آزادانه حرکت کند و به همین دلیل ممکن است در اثر ضربه، موقتا آسيب ببيند.

ضربه‌هاي خفیف که سبب آسیب موقتی به مغز می‌شوند، معمولا یک اختلال موقتی در عملکرد آن ایجاد می‌کنند که مهمترین علامت آن بیهوشی موقتی است. اگر بیهوشی در اثر ضربه‌هاي خفیف و بدون عارضه ایجاد شود، معمولا بسیار خفیف است و بهبودي کامل می‌یابد. به این ضربه‌هاي خفیف تکان مغزي می‌گویند كه ممكن است بر اثر ضربه مستقيم به سر، افتادن از ارتفاع با پا روي زمين يا ضربه مستقيم به چانه باشد.   

علایم و نشانه‌ها

١. بیهوشی موقت یا نسبی، به دنبال ضربه به سر 

٢. سرگیجه یا استفراغ پس از بهبودي

 ٣. از دست‌دادن حافظه نسبت به زمان حادثه 

٤. سردرد خفیف در تمام قسمت‌هاي سر 

٥. پريدن رنگ صورت در مصدوم بيهوش

 ٦. تنفس سطحي

٧. سرد و مرطوب‌شدن پوست 

٨. سريع و ضعيف‌شدن ضربان 

  اقدامات در تکان مغزي

١. مصدوم بیهوش را در وضع مناسب قرار دهید. تنفس و نبض و سطح هوشیاري و پاسخ‌دهی مریض را هر ١٠دقیقه کنترل کنید . 

٢. مصدوم را تحت‌نظر یک فرد مسئول و درصورت امکان، یک پزشک قرار دهید . 

٣. حتی درصورت بهبودي کامل به مصدوم توصیه کنید که اگر پس از حادثه سردرد و احساس کسالت یا تهوع واستفراغ دارد، به پزشک مراجعه کند. شکستگی جمجمهبه دنبال ضربه به ناحیه سر و جمجمه ممکن است مصدوم دچار شکستگی جمجمه شده باشد. وجود یک زخم و خونریزي روي جمجمه و سر باید شما را به فکر شکستگی جمجمه بیندازد.

 در هر مصدومی که پس از ضربه به سر دچار بیهوشی شده است، حتما به فکر شکستگی جمجمه باشید. در شکستگی‌هاي سر همیشه به فکر آسیب‌هاي گردن هم باشید. اگر حرکت شدید سر (به‌خصوص به جلو و عقب) سبب بیهوشی شود، شکستگی گردن در مصدوم را جدی بگیرید.  

 روش تشخیص وجود یک زخم یا خونریزي روي سر  وجود یک ناحیه نرم یا فرورفته هنگام لمس روي جمجمه   از دست‌رفتن هوشیاري بدترشدن دقت پاسخگویی مصدوم  آمدن یک مایع شفاف یا خون از بینی و گوش‌ها  وجود خون در سفیدي چشم  از دست‌رفتن حرکات یک طرف صورت یا از بین‌رفتن قرینگی صورت  ممکن است در یک مصدوم بیهوش مردمک چشم‌ها غیرمساوي و غیرقرینه باشند و در پاسخ به نور (تابانیدن نور) تنگ نشوند، که هر دو ازعلایم وخیم‌بودن آسیب مغزي است . اقدام‌‌درمانی اگر مصدوم بیهوش است، مراحل ABC را بررسی کنید.  

به مصدوم کمک کنید که درحالت نیمه خوابیده قرار بگيرد (بدن درحالت دراز کشیده باشد و سروشانه کمی بالا بیاید) هرگونه خونریزي روي جمجمه را کنترل و همزمان به اورژانس تلفن کنید.  راه هوایی تنفس و سطح هوشیاري را هر ١٠دقیقه بررسی کنید.  به سرعت مصدوم را به بیمارستان برسانيد. پیشگیری از ضایعات مغزیمتاسفانه به‌رغم پیشرفت‌های اخیر در علوم اعصاب، همچنان هیچ درمان خاصی برای ضایعات مغزی نخاعی پس از ضربه وجود ندارد، چراکه بافت عصبی پس از آسیب‌دیدن قادر به بازسازی خود نیست. 

به همین دلیل هم بهترین روش برای مقابله با ضربه مغزی، پیشگیری از آن است. با رعایت‌کردن برخی قوانین ساده، می‌توان احتمال وقوع آسیب‌های مغزی را به‌طور چشمگیری کاهش داد. یکی از راه‌های موثر در پیشگیری از بروز این صدمات انعکاس اطلاعات جامع و کاربردی از طریق رسانه‌های گروهی نظیر رادیو و تلویزیون، روزنامه‌ها و تابلوهای تبلیغاتی است که در بسیاری از کشورهای پیشرفته به عموم مردم داده می‌شود. با توجه به این‌که قشر آسیب‌پذیرتر درکشور ما کودکان هستند، بايد آموزش مستمری به کودکان داده شود. 

خوب است در کلاس‌های مختلفی که شرکت می‌کنید، این پیام‌ها را به دیگران منتقل کنید. بستن کمربند ایمنی اصلی است که باید توسط تمام سرنشینان چه در صندلی‌های جلو و چه در صندلی‌های عقب خودرو اجرا شود، چراکه استفاده از کمربند ایمنی، ٥٠‌درصد احتمال مرگ‌ومیر سرنشینان جلوی خودرو و ٢٥‌درصد احتمال مرگ‌ومیر را در سایر سرنشینان کاهش می‌دهد.    در کودکان با قد کوتاه‌تر از ١٤٠سانتیمتر، استفاده از صندلی کودک قبل از بستن کمربند ایمنی توصیه می‌شود. صندلی کودک کمک می‌کند تا کودک در ارتفاع بالاتری قرار گیرد تا کمربند ایمنی به درستی بسته شود. 

صندلی کودک باعث کاهش بیش از ٧٠‌درصد مرگ‌ومیر در نوزادان و ٥٤‌درصد در کودکان یک تا ٤ساله می‌شود. والدین در آموزش کودکان خود نسبت به بستن کمربند ایمنی نقش بسزایی ایفا می‌کنند. در کنار این موضوع، رعایت سرعت مجاز هم از اصولی است که نقش موثری در پیشگیری از صدمات و ضربات دارد؛ چراکه سرعت بیشتر از حد مجاز به‌خصوص در مواقعی نظیر لغزنده‌بودن جاده‌ها ناشی از بارندگی یکی از عوامل کاهش کنترل خودرو یا موتورسیکلت توسط راکب است که منجر به افزایش میزان مرگ‌ومیر و ضربات مغزی می‌شود. 

استفاده از کلاه ایمنی در موتورسواران هم یکی از اصولی است که برای پیشگیری از ضربات سر توصیه می‌شود؛ استفاده از کلاه ایمنی هنگام موتورسواری احتمال بروز آسیب و جراحت را ٦٩‌درصد و میزان مرگ‌ومیر را ٤٢‌درصد کاهش می‌دهد. دراین میان شاید موضوعی که کمتر مورد توجه ما قرار داشته باشد، استفاده از روروک برای کودکان است؛ چراکه استفاده از روروک در اغلب کشورهای پیشرفته ممنوع شده است. 

٣٥‌درصد از کودکانی که در روروک گذاشته می‌شوند، دچار ضربه به سر می‌شوند که ممکن است عوارض این ضربات سال‌ها بعد نمایان شود. تحقیقات اخیر در ایران نشان می‌دهد، بسیاری از کودکان زیر ٨‌سال و برخی از کودکان بین ٨ تا ١٠‌سال توانایی کافی برای عبور از خیابان را به تنهایی ندارند؛ بنابراین باید به صورت عملی به این کودکان آموزش‌های لازم داده شود. از موارد دیگری که می‌توان برای پیشگیری از عواقب ناشی از ضربات سر مورد توجه قرار داد، رعایت اصول ایمنی هنگام ورزش و ایمنی درمحیط کار است.

 در بعضی از ورزش‌ها مثل دوچرخه‌سواری، اسکیت، کشتی، بوکس، اسب‌سواری و اسکی استفاده از کلاه ایمنی مخصوص ضروری است. هنگام دوچرخه‌سواری و اسکیت که محبوبیت خاصی بین کودکان ایرانی دارند، گذاشتن کلاه ایمنی و محافظ‌های دست و پا باید اجباری شود. همچنین کودکان باید از کلاهی استفاده کنند تا جلوی دید آنها گرفته نشود.